Pierwsze wzmianki o Gniewie pochodzą z pierwszej połowy XIII wieku. Miejsce nad Wisłą i ujściem Wierzycy miało duże znaczenie strategiczne i leżało na szlakach prowadzących do Gdańska, Starogardu i Grudziądza. Po podziale państwa przez Bolesława Krzywoustego okolica należała do kasztelanii starogardzkiej.

Zakon krzyżacki przejął Gniew w drugiej połowie XIII wieku. Miejscowe publikacje podają rok 1282, a część opracowań wcześniejszą datę 1276. Była to pierwsza krzyżacka posiadłość na lewym brzegu Wisły. Zakon zaczął budować potężny zamek i ufortyfikowane miasto.

• 1297Gniew otrzymuje prawa miejskie. Rozpoczyna się budowa murów obronnych.
• 1422Zamek jest przebudowywany. Zamieszkuje w nim były wielki mistrz Michał Küchmeister.
• 1440Miasto przystępuje do antykrzyżackiego Związku Pruskiego.

Na prośbę miasta król Kazimierz Jagiellończyk włączył Gniew do Polski w 1454 roku. Potwierdził to II pokój toruński w 1466 roku. Gniew należał do województwa pomorskiego w Prusach Królewskich i był siedzibą starostów rezydujących w zamku. W epoce nowożytnej słynął też z handlu winem.

• 1454Gniew bywa przejściowo pierwszą siedzibą wojewodów pomorskich.
• 1626Wojna polsko-szwedzka. Bitwa pod Gniewem, tzw. bitwa dwóch Wazów, którą dziś przypomina turniej „Vivat Vasa”.
• XVII w.Starostą gniewskim jest Jan Sobieski, późniejszy król Jan III. Buduje on pałac dla żony, Marii Kazimiery, zwany Pałacem Marysieńki.

W wyniku I rozbioru Polski w 1772 roku Gniew trafił do Prus. Miasto nosiło wówczas niemiecką nazwę Mewe. Od 1871 roku należało do Cesarstwa Niemieckiego. Zabór trwał 148 lat.

• 192027 stycznia Gniew wraca do Polski po I wojnie światowej. Rocznica jest w mieście obchodzona do dziś.

W 1921 roku wielki pożar zniszczył zamek, który przez kolejne dekady stał jako ruina. W listopadzie 1939 roku Niemcy dokonali pierwszych wysiedleń z Gniewa, wypędzając około 600 Polaków. W kolejnych latach miasto odbudowywało się po wojnie.

Zamek odbudowano w drugiej połowie XX wieku i dziś pełni funkcje muzealne, hotelowe i kulturalne. Odbywają się tu inscenizacje historyczne, turnieje rycerskie i festiwale. Starówka z rynkiem (plac Grunwaldzki) i ratuszem ma największy w Pomorzu zespół zabytkowych kamienic. Panorama miasta od strony Wisły uchodzi za wyjątkową w skali Europy.

Gmina leży w kulturowym regionie Kociewia, nad Wisłą i dolną Wierzycą. Losy wsi były związane z miastem: należały do krzyżackiego, a później polskiego starostwa gniewskiego, a od 1772 do 1920 roku do państwa pruskiego.

Poza zamkiem i starówką turystów przyciągają święta i turnieje rycerskie, w tym Międzynarodowy Turniej Rycerski „Vivat Vasa”, a także kościoły, muzea i szlaki wzdłuż Wisły.